Despois da publicación, en outubro de 2014,  dos resultados da última enquisa do IGE sobre o uso do galego, puidemos ver como as nosas institucións tentaron ocultar a verdadeira e crúa realidade, deformándoa e adaptándoa ao seus espurios intereses.
     O certo é que non é preciso coñecer os resultados da enquisa para decatármonos do descenso brutal no uso do galego, nomeadamente entre as novas xeracións. Abonda con darmos un paseo pola rúa, acudirmos ao parque onde xogan os máis pequenos ou  entrarmos nas aulas de calquera centro de ensino, sempre que levemos o oído atento. Mais, coa publicación destes datos tivemos a constancia documentada de que a nosa lingua propia deixou de ser a lingua habitual da maioría da poboación, como era até este momento,  e de que en dez anos descenceu en 13 puntos a porcentaxe de uso.  Unha vez comprobado isto, parece que  non debería quedar lugar para a tranquilidade, pois resulta evidente que, despois de 12 séculos de existencia, o galego está finalmente situado nun perigoso punto de inflexión, con  dous posibles camiños: ou ben  se convirte en lingua residual (como xa o é entre os menores de 16 anos nos ámbitos urbanos) e acaba por desaparecer, vítima da diglosia, dos prexuízos e das malas políticas; ou ben, viramos a situación,  transformamos a realidade.
     É evidente cal é a opción dos nosos dirixentes. Dise ás veces que as políticas lingüísticas non tiveron o efecto desexado; e, certamente así é para os que queremos futuro para a nosa lingua; mais, se atendemos ao cumprimento dos verdadeiros (e ocultos) obxectivos que a Xunta de Galiza se fixou nos últimos cinco anos,  hai que recoñecer que as súas políticas resultaron eficientes: conseguiron, tal e como se propoñían, o desmantelamento do PXNL e de todos os acordos que a respecto da lingua tomaran os gobernos anteriores, levando adiante un proxecto premeditado e deseñado de destrución de todos e cada un dos nosos sinais de identidade, moi especialmente a nosa lingua . Non se pode entender doutro xeito o “Decretazo”  do ano 2010 (en que se limita ou se prohibe explicitamente o uso do galego como vehicular no ensino), ou a Lei da Función Pública, na que se elimina a esixencia de coñecemento do galego para o acceso ás prazas, por poñer dous sonados exemplos. Ademais, a propia Xunta de Galiza encargouse de difundir unha imaxe negativa da nosa lingua e cultura,  co obxectivo de reavivar antigos prexuízos: cando nos din que o galego nos ensimesma e nos illa do mundo están a nos dicir aquilo tan vello de que o galego é  propio de pailáns e de paletos, de xentes que non teñen aspiracións de modernidade nin de universalidade.
    Mais os dirixentes do noso goberno saben ben que non poden revelar as súas verdadeiras intencións: a cidadanía non permitiría tal actitude. Polo tanto, teñen que intentar disimular o que están máis que fartos de saber: que as cousas van mal para a nosa lingua. Entón permítense o luxo e a desvergoña  de interpretar a verdade ao seu interese,  sen o máis mínimo pudor en revirala, en envorcala co de dentro para fóra. E así fan  declaracións, como as realizadas polo Secretario Xeral de Política Lingüística, afirmando que a situación é mellor do que nunca foi, que todo vai estupendamente. Mesmo interpreta “á súa maneira” os datos tan incontestábeis do IGE: a porcentaxe dos que falan galego habitualmente baixou do 57% en  2001 ao 44% no 2014;  pois ben, di que, se a estes lles sumamos os que declaran falar galego “algunha vez”, xa nos dá un 89% de galego-falantes, o cal está estupendamente… Coma se  non soubésemos ben o que quere dicir nunha sociedade que vive inmersa nun conflito lingüístico entre unha lingua que ten o prestixio e  mais unha lingua minorizada o que quere dicir falar esta lingua “algunha vez”! Tamén afirman que o coñecemento do galego acada valores mellores que nunca, coma se non soubésemos ben que unha cousa é a competencia e outra cousa é o uso; é dicir, non por sabermos unha lingua a imos utilizar, se non temos incentivos que nos animen a facelo ou se non percibimos que esa lingua é útil ou valorada socialmente. Tamén teñen a insolencia de cargarlles a culpa ás familias, por non lles falaren galego ás súas crianzas. Como se non soubésemos que os cidadáns actuamos con respecto aos valores que se nos transmiten e que se os pais e nais decidiron romperen a transmisión interxeracional do galego, seguramente non é por casualidade, senón porque as institucións públicas non lles están axudando a superaren os séculos de prexuízos lingüísticos que pesan sobre todos nós. A normalización lingüística é unha responsabilidade das institucións e  son elas as que teñen que levar adiante as accións precisas para transformar as actitudes das sociedade.
    A nosa lingua é a expresión máis íntima da nosa particular interpretación da realidade; é a maneira en que  nós,  galegos e galegas, expresamos a nosa cultura e comprendemos o mundo que nos rodea. Non podemos abandonar o noso  idioma; porque, se o fixeramos, deixariamos de ser  quen somos.  Polo tanto, cómpre que loitemos coas armas colectivas da mobilización social para manifestarmos o rexeitamento que nos producen as políticas encamiñadas á nosa propia destrución. Pero, é posible aínda transformar a situación, invertir o proceso e normalizar a nosa lingua? Por suposto que si: mais para que iso aconteza é preciso que as actuais  políticas lingüísticas muden e que  os nosos representantes públicos cumpran por fin  coa súa obriga de promover verdadeiramente a normalización do galego,  obriga que vén recollida no propio Estatuto de Autonomía e na Lei de Normalización Lingüística.  Mais  somos nós, os cidadáns e cidadás quen temos que facer posible que isto aconteza. E para iso, comezaremos por manifestar o noso total rexeitamento á actual política lingüística da Xunta de Galiza. Por iso a Plaraforma Cidadá Queremos Galego convoca a todos os galegos e galegas a unha manifestación, que agardamos que será multitudinaria, en defensa da nosa lingua. Terá lugar o día 8 de febreiro ás 12 do mediodía en Santiago de Compostela.

Se o día 24 de febreiro se conmemora o aniversario do nacemento de Rosalía de Castro é, como tantas outras celebracións e homenaxes, debido á loita e á perseverancia do nacionalismo. Está claro que os que nos gobernan son partidarios de esquecer. O esquecemento é a moda nestes tempos, sobre todo cando o que se quere olvidar son os símbolos e persoeiros da patria. Por que debemos recordar? Que interese pode ter lembrar a Rosalía 177 anos despois?
Rosalía foi a fundadora da literatura galega contemporánea. Cando saíu á luz Cantares gallegos, en 1863, aínda non se publicara ningún outro libro integramente na nosa lingua e estaba completamente esquecido o período de normalidade e de esplendor literario medieval. A literatura galega rexurdía, despois dos Séculos Escuros, grazas ao traballo e ao entusiasmo dos rexionalistas.

Pero a obra de Rosalía non ten únicamente o mérito de ser a primeira: é ademais unha proposta radical e un cambio na visión da Galiza. En Cantares gallegos, a autora dá unha lección de orgullo identitario e de dignificación do país: os labregos e labregas que aparecen non son pobres paletos ignorantes e estúpidos (como eran vistos polos “señoritos” vilegos, alienados xa de si mesmos), senón persoas con sentimentos delicados e tenros; herdeiros dunha lingua e dunha cultura dignas e capaces de soportar con verdadeiro heroísmo os sufrimentos e desgrazas da miseria e da emigración; Galiza non é un país infértil e feo, como se pensaba desde o centro do Estado Español, senón un lugar fermoso e produtivo, idóneo para a felicidade e con grandes potencialidades económicas, pendentes de desenvolver.

E en Follas novas, Rosalía chega ao seu cumio como escritora. Encontramos neste libro unha poesía transcendental e filosófica; ao tempo que comprometida. A autora di no prólogo que o poeta “non pode prescindir do medio en que vive e da natureza que o rodea”: debe de expresar as dores daqueles que sofren, debe sentir como propias as desgrazas alleas. Precisamente, desde unha óptica feminina e feminista, expresa sobre todo a súa admiración e identificación coas mulleres do pobo. A profundidade e inconformismo que nos ofrece a autora non ten comparanza co que na literatura española se estaba publicando naquela altura. Quizais por iso nin a súa obra en galego nin o seu poemario en español, En las orillas del Sar, foron correctamente comprendidos durante moito tempo. Follas novas une a denuncia social, a reflexión ética e o desgarro íntimo e existencial nunha verdadeira xoia da literatura universal.

Rosalía é toda ela unha lección de autoafirmación e de dignidade. É unha muller que, a pesar das limitacións impostas polo seu xénero, exerceu a liberdade de pensamento; exercicio que conduce, como ela mesma di, ao pecado, ao enfrontamento co establecido. E precisamente é este enfrontamento o que hoxe non convén: cómpre que esquezamos quen somos, que non rebulamos, que fiquemos inermes perante o progresivo desmantelamento da nosa cultura. Celebramos o 177 aniversario do nacemento de Rosalía: lembrémola ese día e todos os días, pero lembrémola coa súa mensaxe radical e transgresora.

E en relación con isto, podémonos preguntar por que non convén que a nova Casa das Letras da Estrada leve o nome da nosa autora fundacional. Quizais por que non era estradense?. Ou será porque o que queren as nosas Institucións é que esquezamos os nosos símbolos e referentes nacionais para poderen desmantelar máis facilmente o país? Porque é posible recordar esquecendo, trivializando e baleirando os contidos que non interesa recordar.