Xornal de Tabeirós-Terra de Montes

Ánxel Campos Varela, o cerdedés que foi alcalde do Vigo republicano (II)

13/4/2020

Vigo foi a primeira cidade do Estado en proclamar a República. O voto do político cerdedés foi determinante. A xestión do concelleiro Campos Varela posibilitou a adquisición municipal do pazo e parque de Castrelos.

Antiga casa do concello vigués, sita na praza da Princesa.

Calros Solla

O 12 de abril de 1931 celebrouse a segunda rolda das eleccións municipais no Estado. Ánxel Campos Varela candidatárase á alcaldía de Vigo integrando as fileiras monárquicas. O auxe do republicanismo evidenciado nas urnas provocou a adbicación e o exilio de Afonso XIII. Proclámase a II República.
No libro Os concellos e os alcaldes de Vigo (J. M. González Fernández, 2019) lemos que: Por ser concelleiro durante a Ditadura [de Primo de Rivera] Campos Varela figurará nun folleto titulado “Comisión de responsabilidades del Ayuntamiento de Vigo. Siete años de administración municipal (1923-1930)”. J. M. González engade que nas eleccións municipais de abril de 1931, Campos Varela se presentara pola candidatura monárquica, integrándose coa instauración da República nas fileiras agrarias como independente.
Na edición do 14 de abril de 1931, El Pueblo Gallego informa que, no concello de Vigo, conforme os resultados das eleccións municipais, Ánxel Campos Varela fora elixido concelleiro (independente) polo oitavo distrito (Coruxo-Oia-Saiáns): En el distrito octavo se retiró voluntariamente el señor Echegaray García (republicano), para dejar la votación al independiente agrario señor Campos Varela ... La votación ha dado el siguiente resultado: Izquierdas: 14.167 votos. Monárquicos: 12.945. Independientes: 56.
En titulares: La lucha electoral en Vigo. Las izquierdas obtuvieron cerca de 1.500 votos de mayoría. Salieron elegidos 18 antimonárquicos, 18 monárquicos y un independiente ... La mayoría de los votos alcanzados por el independiente señor Campos Varela le fueron dados por las izquierdas agrarias que sólo disputaron un puesto en el distrito octavo y aplastaron al candidato monárquico. O xornal pregúntase: ¿Quiénes tendrán mayoría en el ayuntamiento? ... La mayoría de izquierdas o derechas depende del candidato agrario independiente, aunque es de suponer que se incline a las izquierdas por ser agrario y por que fueron las izquierdas quienes le dieron casi toda la votación.
Vigo foi a primeira cidade do Estado en proclamar a República (na madrugada do 13 ao 14 de abril). Escusamos dicir que a figura do cerdedés Campos Varela foi determinante. A casa do concello de Vigo (a antiga) foi o primeiro edificio oficial en enarborar a bandeira tricolor. A insignia republicana foi izada ás 6:30 horas do día 14, malia ser retirada corenta e cinco minutos despois pola Garda Civil.
El Pueblo Gallego (16 de abril de 1931) informa da primeira sesión da Xunta Municipal e do Comité Revolucionario vigués, celebrada de véspera. Entre outras moitas resolucións, a Xunta Municipal, presidida por Enrique Blein Budiño, nomea a Ánxel Campos Varela membro da Xunta de Goberno da Caixa de Aforros. Campos Varela tamén figura como membro da Comisión de Ensinanza. O comerciante Blein Budiño, primeiro alcalde vigués da II República, será represaliado tras o golpe de Estado de xullo de 1936.
Na sesión supletoria do concello de Vigo celebrada o 2 de maio de 1931, o concelleiro Campos Varela presentou unha instancia para que se satisfixese a débeda económica contraída cos obreiros pobres do campo (El Pueblo Gallego, 3-5-1931).
Días despois, El Pueblo Gallego (16-5-1931) publica que na sesión supletoria do concello de Vigo celebrada de véspera, Ánxel Campos Varela denunciara “varias irregularidades” no Servizo Municipal de Pompas Fúnebres, sendo nomeado deseguido vogal concelleiro da dita Xunta.
O mesmo xornal (20-6-1931), informando da sesión municipal, publica unha intervención de Campos Varela reclamando que o peixe vendido aos conserveiros de Canido sexa descargado naquel peirao. Nunca mellor dito, Campos Varela arrimaba a brasa (ou a lata) á súa sardiña (ou á do seu sogro).
O mesmo xornal (9-7-1931) recolle unha intervención de Campos Varela na sesión municipal pedindo autorización para llevar a vender carne de Vigo a la playa de Canido, donde hay varias familias veraneantes. Entre elas, a súa.
O mesmo xornal (28-7-1931) informa que a construción do camiño que vai a Punta Pinos, en Canido, estaba sendo sufragada por un “grupo de amigos”, entre os que figura o concelleiro Campos Varela.
O mesmo xornal (15-10-1931), ocupándose da sesión municipal, publica unha intervención de Campos Varela acerca de la carestía de la vida en nuestra ciudad, mencionando los medios por los que se podría conseguir el abaratamiento.
O mesmo xornal (26-11-1931) recolle a moción de Campos Varela verbo da construción de dous camiños veciñais: da Ponte Saiáns á igrexa de San Miguel de Oia e de Coruxo a Cambre.
O mesmo xornal (5-12-1931) salienta unha intervención de Campos Varela na sesión municipal protestando polo imposto que deben satisfacer os labregos por matar porcos. O concelleiro solicita a súa supresión.
O mesmo xornal (19-12-1931) informa que na sesión extraordinaria do concello, celebrada de véspera, fora elixido alcalde o avogado Amando Garra Castellanzuelo (republicano, UR) en substitución de Enrique Blein Budiño (republicano, IR). Na carreira sucesoria, Campos Varela (agrario) queda de terceiro, obtendo 3 apoios fronte aos 20 de Garra e os 12 de Martínez Garrido (socialista).
O mesmo xornal (13-2-1932), verbo da sesión municipal, informa que, a petición do gobernador civil, os concelleiros deben declarar as súas filiacións políticas. Campos Varela quiere se haga constar que es republicano-agrario-católico.
O mesmo xornal (31-3-1932), a piques de celebrarse o primeiro aniversario da proclamación da República (14 de abril), recolle unha intervención de Campos Varela aconsellando que debe avisarse a los vecinos con la antelación necesaria para que adquieran banderas republicanas para los balcones, porque todos las tienen monárquicas y tienen, por lo menos, que reformarlas. Cando menos, manter as aparencias.
A revista Vida Gallega (20-5-1932) informa que o concelleiro Campos Varela presentara unha moción solicitando para Vigo un novo Xulgado e unha Sala de Audiencia.
Por El Pueblo Gallego (26-5-1932) sabemos que o concelleiro Campos Varela ordenara a construción dunha fonte pública en San Miguel de Oia sen os preceptivos trámites legais.
O mesmo xornal (29-7-1932) informa que o concelleiro Campos Varela perdera a votación para cubrir a segunda tenencia de alcaldía.
O mesmo xornal (28-1-1933) publica que, en sesión extraordinaria da corporación municipal, celebrada de véspera baixo a presidencia do alcalde Emilio Martínez Garrido (o terceiro alcalde da II República), o concelleiro Campos Varela fora elixido 1º tenente de alcalde.
As reaccións non se fan agardar. El Pueblo Gallego (4-2-1933) informa que, na parroquia de Coruxo, ha causado buen efecto la designación de D. Ángel Campos Varela para ocupar el puesto de primer teniente de alcalde del Ayuntamiento de Vigo y máxime siendo un gran defensor de la causa agraria, perteneciendo a esta minoría en el Ayuntamiento.
A alcaldía a un tiro de pedra. El Pueblo Gallego (11-2-1933), baixo o titular “El alcalde indispuesto”, publica: A causa de una ligera indisposición que le aqueja, dejó ayer de concurrir a su despacho oficial el alcalde, señor Martínez Garrido, despachando la firma del día el primer teniente de alcalde y presidente de la Comisión municipal de Hacienda, don Ángel Campos Varela.
O mesmo xornal (16-2-1933) informa que Campos Varela asiste no Tamberlick á gala de elección de “Miss Galicia”. Cando o tenente de alcalde tornaba pola pasarela de acompañar á última das misses, o “speaker” espetoulle: ¡Atención! Va a pasar Miss Lavadores.
O mesmo xornal (17-2-1933) informa que, por cuestións de axenda, o tenente de alcalde Campos Varela susbtituíra o alcalde Martínez Garrido na homenaxe que a Agrupación Artística lle ía tributar ao compositor Reveriano Soutullo.
O mesmo xornal (23-3-1933) publica que, en substitución do alcalde, Campos Varela presidirá o partido benéfico de hóckey que, entre os equipos Vigo e Atlántida, se disputará no “Stadium” de Balaídos.
O mesmo xornal (28-3-1933), baixo o titular “Inauguración de la Feria del Libro” informa: Ayer, a las doce de la mañana, tuvo lugar en la calle de Galán [antes e agora, rúa do Príncipe] la inauguración de la Feria del Libro organizada por la Cámara de librería portuguesa. Acudiu ao acto o primeiro tenente de alcalde Ánxel Campos Varela que fixo uso da palabra: para agradecer las frases de los representantes portugueses, manifestando que Vigo considera la exposición de volúmenes lusitanos como un obsequio preciadísimo de nuestros hermanos de raza y destino. Tamén dixo: que Vigo se consideraba honrado con la presencia del pueblo portugués esperando de los actos que se realicen en esta Semana inolvidable, un fruto óptimo para todos, lo que seguramente sucederá por tener arraigados en el alma viguesa los mismos sentimientos, idénticas voliciones, iguales afectos que el país hermano...
O mesmo xornal (21-5-1933), baixo o titular “Hoy se abre al público el parque “Quiñones de León””, eloxia o alcalde Martínez Garrido por concluír con éxito o proceso de adquisición do parque e pazo de Castrelos. A actuación do tenente de alcalde Campos Varela, ao tempo presidente da Comisión de Facenda, tamén é obxecto de loanza. El Pueblo Gallego lembra que as negociacións co marqués de Alcedo comezaran en 1924, baixo a alcaldía de Gregorio Espino. Calcúlase que o sostemento da finca rolde as 50.000 pesetas anuais.
O mesmo xornal (26-5-1933) informa que Campos Varela, vogal da Caixa de Aforros de Vigo e delegado da alcaldía: depositará una monumental corona ante el mausoleo de la ilustre pensadora gallega Concepción Arenal en la necrópolis de Pereiró.

Continuará...

Pazo de Castrelos.

Titular da nova no xornal El Pueblo Gallego (21-5-1933).

0 Comentários

Ánxel Campos Varela, o avogado cerdedés que foi alcalde do Vigo republicano (I)

12/4/2020

0 Comentários

Ánxel Campos Varela (fotografía de Pacheco, ano 1933).

Voda de Ánxel Campos Varela e Rosa Cerqueira Domínguez (fotografía de Ksado, setembro de 1923).

De ideoloxía monárquica, Campos Varela foi concelleiro con Primo de Rivera, recibiu a medalla da Orde da República á fronte da alcaldía viguesa e tras o golpe de Estado do 36, militou en Falange

Calros Solla

Ánxel Campos Varela naceu en Cerdedo no ano 1891 no seo dunha familia influente e numerosa (dez fillos). Irmán, entre outros, do médico local Xosé María Campos Varela (licenciado en 1906), do mestre Xosé Benxamín Campos Varela, do industrial Rosendo Campos Varela (dono da coñecida Serra de Rosende, e xuíz municipal) e dos cregos Valentín e Xesús María Campos Varela. Xesús Mª Campos Varela foi nomeado coadxutor (1904) e ecónomo (1905) de San Xoán de Cerdedo.
No ano 1918, con vinte e sete anos, Ánxel remata a carreira de dereito, optando pola especialidade de dereito penal. O xornal pontevedrés Progreso (1-10-1918) faille un oco á nova: En Santiago acaba de licenciarse en Derecho nuestro querido amigo don Ángel Campos Varela, aplicadísimo joven de Cerdedo que goza de relevantes simpatías en aquel pueblo.
            Reciban él y su distinguida familia, entre la cual se halla el ilustrado médico don José María Campos Varela, nuestra más cordial felicitación, deseando al nuevo abogado toda suerte de triunfos en su brillante carrera.
            En decembro de 1919, atopámolo en Forcarei compartindo mitin agrarista co alcalde de Cerdedo, o médico Xosé Fentanes Barros, co secretario da Sociedade de Agricultores de Forcarei Xosé Campos Valiñas (en 1922, o caciquismo atentará contra a súa vida) e co combativo José Carbonell Alsina, azoute de caciques e redactor do xornal Progreso. Carbonell (J. Cea) asina a crónica publicada na edición do día 30. Naquel Cerdedo anticaciquil, o movemento agrarista conxugaba (con dificultade) a ardencia do proletariado campesiño co conservadurismo da burguesía rural. O médico Xosé María Campos Varela, líder agrario, que o Primeiro de Maio de 1918 apelaba a Castelao nun mitin na carballeira de Cernados (Progreso, 3-5-1918), acabaría doando en outubro de 1936 “100 pesetas, y cada mes entregará 50” ao exército franquista (Diario de Pontevedra, 22-10-1936).
            Na edición do 7 de marzo de 1922 de El Diario de Pontevedra, lemos que: El Tribunal Supremo, en virtud de recurso entablado, nombró juez municipal de Cerdedo al abogado D. Ángel Campos Varela. En Cerdedo, ao longo do século XX, a xustiza municipal sempre estará nas mans da dereita, agás na II República, cando recaeu na persoa de Francisco Varela Garrido (IR), fusilado no verán de 1937. Campos Varela desenvolveu o seu labor de xuíz cadrando na alcaldía cerdedesa o riestrista Serafín Sieiro Moreira (†1923), o primeiro home de Carme Díaz Gutiérrez, que foi madrasta, en segundas nupcias, de Manuel Gutiérrez Torres, alcalde franquista e xefe local de Falange.
            O xornal vigués Galicia do 13 de febreiro de 1923 informa que Ánxel Campos Varela, avogado e xuíz municipal de Cerdedo, viaxara á vila de Vigo. Razóns tiña. Seis meses despois, Progreso (17-8-1923) publica: En Vigo ha sido pedida la mano de la señorita Rosa Cerqueira Domínguez para el abogado y juez municipal de Cerdedo D. Ángel Campos Varela. Rosa Cerqueira Domínguez era filla do industrial Antonio Cerqueira, membro dunha coñecida estirpe de conserveiros. A comezos dos anos 20, o salgador Antonio Cerqueira escindirase da matriz de Coia, fundada polo seu pai Jõao Baptista Cerqueira, e trasladará a súa empresa a Canido.
            Ánxel Campos Varela e Rosa Cerqueira Domínguez contraen matrimonio en Vigo en setembro do ano 1923 (Progreso, 27-9-1923; ídem, en Vida Gallega, 15-10-1923). O xornal El Compostelano (26-9-1923) informa: Acompañado de su esposa y en viaje de novios, pasó por esta ciudad [Santiago] con dirección a Coruña, el juez municipal de Cerdedo D. Ángel Campos Varela.
            No nº 237 da revista Vida Gallega (6-11-1923), publícase unha foto dos dous contraentes. A instantánea é de Ksado. O matrimonio acorda residir en Pontevedra.
            O 28 de febreiro de 1924, o xornal Progreso informa: Hoy jurará el cargo de abogado ante la Audiencia nuestro querido amigo D. Ángel Campos Varela, el cual se dedicará al ejercicio de la profesión.
            El Pueblo Gallego do 16 de maio de 1924 informa do debut de Campos Varela nos escenarios xudiciais.
En maio de 1924, Ánxel Campos Varela figura nunha listaxe de “somatenes de Pontevedra” publicada polo xornal Progreso (24-5-1924). O Somatén era un corpo parapolicial de natureza burguesa e ideoloxía elitista e ultraconservadora que, instituído polo ditador Primo de Rivera, dicía velar pola orde pública.
            El Pueblo Gallego (29-4-1925) informa que Ánxel Campos Varela ía ser nomeado secretario interino da Audiencia Provincial de Pontevedra. O xornal Progreso (6-5-1925) confírmao e engade: Conocidas las dotes de actividad y celo del designado, no es preciso añadir que su labor será en extremo beneficiosa para la administración de justicia.
            O secretario da Audiencia non desdeña os ares monteses do seu Cerdedo natal (v.g.: El Pueblo Gallego, 5-6-1925), aínda que, de preferencia, escolla a mariña de Canido, na parroquia viguesa de Oia, para veranear: Después de pasar el verano en sus posesiones de San Miguel de Oya, regresó ayer a esta capital [Pontevedra], acompañado de su distinguida familia, el ilustrado y culto abogado don Ángel Campos Varela, querido amigo nuestro.
            Sea bienvenido (Progreso, 30-9-1926).
            O 19 de outubro de 1926, o xornal El Pueblo Gallego felicita a Ánxel Campos Varela (secretario interino da Audiencia) polo nacemento do seu primeiro fillo. O xornal Progreso (5-11-1926) cobre a nova do bautismo. Apadriña o avó materno e oficia o tío paterno: Ayer mañana y en la iglesia parroquial de San Bartolomé, recibió las aguas bautismales el primogénito del culto abogado y secretario interino de esta Audiencia don Ángel Campos Varela.
            Apadrinaron al neófito don Antonio Cerqueira y doña Catalina Company, oficiando el acto el ilustrado párroco de Ribadumia don Valentín Campos Varela.
            Al citado vástago se le impuso el nombre de Ángel.
            Con tal motivo, en la morada de los señores Campos-Cerqueira se celebró una animada fiesta a la que concurrieron distinguidas personas de sus amistades, las cuales fueron obsequiadas con un espléndido “lunch”.
            En novembro de 1926, Campos Varela revalida o cargo de secretario interino da Audiencia de Pontevedra.
No ano 1927, o xornal El Pueblo Gallego (que nos serviu de elucidario para elaborar esta biografía) é adquirido por Manuel Portela Valladares, que se converterá en director da publicación. Portela Valladares, político liberal de ideoloxía centrista, chegou a ser presidente do Goberno durante a II República.
            O 9 de agosto de 1927, o xornal Progreso informa do falecemento en Cerdedo de María Varela Camiña (viúva de Campos), nai dos Campos Varela.
            En decembro de 1928, Ánxel Campos Varela colabora con 5 pesetas na homenaxe a Blanco Porto, director da Coral Polifónica de Pontevedra.
            O 16 de xuño de 1929, o xornal Progreso informa: Ha salido para sus posesiones de Canido (San Miguel de Oya), en donde pasará el verano, el culto abogado don Ángel Campos Varela.
Diariamente vendrá a Pontevedra por la mañana para atender a su acreditado bufete.
El Pueblo Gallego do 29 de outubro de 1929 informa do falecemento na Estrada de Benxamín Campos Varela, mestre en Barcia de Mera (Covelo) e irmán de Ánxel.
Mediado o ano 1929, a familia Campos-Cerqueira aínda reside en Pontevedra. Pouco despois, Campos Varela e mais a súa muller avecíñanse en Vigo, ocupando a vivenda propiedade da súa consorte, sita na céntrica rúa Colón. Instalado en Vigo, o cerdedés non demorará involucrarse na política municipal viguesa.
El Pueblo Gallego (16-11-1929) informa que, de véspera, a Comisión Permanente Municipal do concello de Vigo se reunira para, tratar, entre outros asuntos: o acto conciliatorio promovido por don Ángel Campos Varela en reclamación de 3.500 pesetas en concepto de sus honorarios de abogado en causa criminal contra un chófer municipal.
Nos anos trinta (e dende 1859) a casa do concello de Vigo ocupaba o inmóbel da actual Casa Galega da Cultura, sede da Biblioteca Penzol e sita na praza da Princesa (ant. praza da Constitución).
Na edición do 13 de febreiro de 1930, Progreso publica: Nuestra buena fe y mejor voluntad fue sorprendida con una carta, firmada por nuestro querido amigo el prestigioso abogado don Ángel Campos Varela, en la cual se decía que éste seguía afiliado a la Unión Patriótica.
Dicha carta resultó apócrifa.
Aunque la cosa no tiene mayor importancia, lamentamos este lapsus y protestamos contra el canalla que tal suplantación hizo.
A Unión Patriótica (1924-1930) foi un partido político personalista creado por Miguel Primo de Rivera, que substituíu os partidos tradicionais e deu soporte ao réxime ditatorial. Primo de Rivera presentara a súa dimisión o 28 de xaneiro de 1930. Baixo o réxime ditatorial de Primo de Rivera, Campos Varela estivo afiliado á Unión Patriótica, organización cuxo lema era “Patria, relixión, monarquía”.
Na sesión supletoria do concello de Vigo celebrada o 2 de maio de 1931, o concelleiro Campos Varela presentou unha instancia para que se satisfixese a débeda económica contraída cos obreiros pobres do campo (El Pueblo Gallego, 3-5-1931).

Continuará...

0 Comentários

Pola conmemoración das letras galegas 2021 a Ricardo Carvalho Calero

11/4/2020

0 Comentários

Galiza, 11 de abril de 2020.- A grave crise que padecemos determinou a suspensión de todos os actos programados en honra do dedicatario do Día das Letras Galegas deste ano 2020, Ricardo Carvalho Calero. A Real Academia Galega decidiu adiar ao 31 de Outubro próximo –en coincidencia co cento e dez aniversario do nacemento do escritor, o 30 dese mes– a súa celebración oficial.
Asemade, diversas voces do ámbito cultural teñen suxerido a posibilidade de alongar ao ano 2021 a dedicación do Día das Letras Galegas ao grande galego e ilustre escritor, cuxa persoa e obra merecen ser lidas, comentadas e valoradas como merece unha tan relevante personalidade das nosas letras e da nosa historia contemporánea.
Con independencia dos actos todos cuxa programación se puider retomar en meses sucesivos (e/ou da difusión telemática que dalgúns actos ou iniciativas se está a realizar), a FEDERACIÓN DE ASOCIACIÓNS CULTURAIS GALIZA CULTURA propón respeitosamente á REAL ACADEMIA GALEGA que asuma e anuncie a iniciativa mencionada, isto é, que dedique de novo o ano 2021 á celebración completa e debida da persoa e obra de RICARDO CARVALHO CALERO. A excepcionalidade de tal medida está máis que xustificada polo excepcional e grave da situación que estamos a padecer. Esta singularidade aconsella, pois, tomar medidas igualmente inusitadas. A RAG sabe ben que as súas decisións e a súa programación como institución responsábel da eleición e celebración do dedicatario-a do Día das Letras Galegas van acompañadas sempre dun amplo abano de actividades, homenaxes e recoñecementos por todo o país, non só no ámbito privilexiado do ensino, da edición e dos meios de comunicación senón noutros moitos máis modestos pero igualmente eficaces na súa difusión.
Por todo isto, reiteramos a petición arriba expresada, en ben da persoa e obra de Carvalho Calero, da literatura galega e da cultura galega en xeral. Tempos desusados xustifican tamén medidas inusuais como a que propoñemos.
Co desexo de que esta iniciativa teña a resposta que esperamos por parte da RAG, institución responsábel da convocatoria e celebración oficial do Día das Letras Galegas,

Calvalho Calero na Estrada

0 Comentários