Xornal de Tabeirós-Terra de Montes

Homenaxe a Antonio Sueiro Cadavide, alcalde republicano de Cerdedo

3/8/2026

1 Comentário

O 13 de agosto, o Colectivo Capitán Gosende depositará unha ofrenda floral na lauda do alcalde republicano de Cerdedo

Calros Solla

Antonio Sueiro Cadavide, alcalde republicano de Cerdedo.

Lemos na prensa do 31 de xullo que, noventa anos despois do golpe de Estado fascista e cincuenta e un da morte do ditador, a Corporación fusionada de Cerdedo Cotobade aprobara en pleno “unha declaración institucional de recoñecemento e memoria de Antonio Pousada Pérez, último alcalde republicano de Cotobade”. Sen tempo non era.
O colectivo Capitán Gosende apoia calquera mostra de consideración, respecto e gratitude (verdade, xustiza e reparación) dispensada aos valedores da II República e ás vítimas do xenocidio franquista e nada ten que obxectar aos fastos na honra do rexedor republicano cotobadés Antonio Pousada Pérez, ben ao contrario. Porén, semella necesario lembrar que, antes da componenda fusionadora, Cerdedo e Cotobade constituían dous territorios administrativamente independentes e así o eran o 18 de xullo de 1936, cando a dereita golpista atentou contra a legalidade republicana outorgada polas urnas uns meses antes. En conclusión, tanto en Cerdedo coma en Cotobade, a rebelión fascista converteu os seus respectivos alcaldes en vítimas da represión. Xa que a memoria é feble, lembremos tamén que o alcalde republicano de Cerdedo era o egrexio Antonio Sueiro Cadavide, Antonio do Lagharto, quen, polos seus faceres e pareceres, é considerado polo pobo o mellor alcalde do municipio.
Lemos na prensa “que o día 13 de agosto haberá unha homenaxe á figura de Antonio Pousada Pérez, descubríndose unha placa conmemorativa na casa onde viviu”. Ben haxa, pero entón, non é de xustiza que o alcalde republicano de Cerdedo sexa merecente dun recoñecemento semellante?
O colectivo Capitán Gosende informa que, co obxectivo de contrarrestar o terríbel desaire institucional e compensar na medida do posíbel o agravio comparativo, na mañá do xoves 13, ás 12 horas, celebrarase no memorial do Campo das Laudas (Meilide-Cerdedo) unha homenaxe a Antonio Sueiro Cadavide, no que se depositará unha ofrenda floral ao pé da lauda do alcalde republicano de Cerdedo, monólito nominativo fincado naquela herbeira hai case unha década: o 13 de agosto de 2017; o xornal Faro de Vigo do día seguinte titulaba: “Cerdedo loita contra o esquecemento”. Para quen teña interese en saber da vida e obra deste ilustre (e esquecido) cerdedés procure a información nas edicións comarcais de Faro de Vigo do 8, 10, 11 e 15 de xaneiro de 2017: “Antonio Sueiro Cadavide, o mellor alcalde de Cerdedo”.
E posto que falamos de “placas conmemorativas”, esixímoslle á autoridade cerdedesa que, no cumprimento da Lei de Memoria Democrática, faga desaparecer os rótulos que nunha rúa da localidade lembran o alcalde franquista e xefe local de Falange Manuel Gutiérrez Torres; suxeríndolle, así mesmo, que non desaproveite a ocasión de substituír o nome dun nefando alcalde franquista polo nome de Antonio Sueiro Cadavide, labrego, canteiro, gaiteiro, emigrante, líder agrarista e alcalde republicano de Cerdedo.

O alcalde republicano de Cerdedo Antonio Sueiro Cadavide.

Lauda na memoria de Antonio Sueiro Cadavide.

Sinatura do alcalde Antonio Sueiro Cadavide.

1 Comentário

Descuberta dunha mámoa en Castrelo

1/8/2026

0 Comentários

O colectivo Capitán Gosende descobre unha tumba megalítica nos montes de Castrelo (Forcarei)

Calros Solla

Mámoa recén descuberta nos montes de Castrelo (Forcarei).

O martes 28 de xullo, membros do colectivo Capitán Gosende investimos a xornada na exploración minuciosa das ladeiras forestais do occidente da parroquia de Castrelo (Forcarei).
A superficie montesa explorada abrangueu dende o sitio arqueolóxico do Campo dos Cans-Outeiro dos Corvos (Cerdedo: Tomonde/Figueiroa (Loureiro)), ao sur, até o sitio arqueolóxico do Campo das Antas (Forcarei: Castrelo (A Mámoa)), ao norte, contendo entremedias o sitio arqueolóxico estremeiro das Eiras dos Mouros: un continuum megalítico de case tres quilómetros lineais (antigüidade: uns 3.000 a. e. c.), ameazado dende hai anos por diversos proxectos eólicos que a veciñanza conscienciada e organizada foi quen, polo momento, de paralizar.
A relevancia, no mítico e no arqueolóxico (xacigos, lendas, achados...), da necrópole megalítica da Mámoa (canda a súa anexa: a necrópole megalítica do Campo dos Cans-Outeiro dos Corvos) fixeron merecentes aqueles predios da consideración de “espazo sagrado” a nivel comarcal (léase: Andrómenas e credos. Suma mitolóxica de Cerdedo e Montes, 2026, 2ª edición).
O cemiterio neolítico do Campo dos Cans-Outeiro dos Corvos estabelece, en Cerdedo, a estrema interparroquial Tomonde/Figueiroa (Loureiro): oito mámoas catalogadas (2 en Tomonde, 6 en Figueiroa; ortostatos graníticos) ás que lles engadiu unha novena –aínda sen catalogar–, da parte de Figueiroa, descuberta polo colectivo Capitán Gosende o 7 de marzo de 2020 (léase o artigo na web Historia de Galicia, 9-3-2020).
O cemiterio neolítico do Campo das Antas estabelece a estrema interparroquial Castrelo (A Mámoa)/Tomonde: sete mámoas catalogadas (noticia doutras tres, ilocalizadas ou destruídas; ortostatos metamórficos); amais do propio e elucidativo macrotopónimo “A Mámoa” (en singular), como ben o salienta o “Mapa de aproveitamentos forestais”, visor aloxado na web mapas.xunta.gal. Este aliñamento tumulario dispúxose en paralelo a unha verea ancestral, que pasou a nomearse camiño dos arrieiros unha vez consolidada a ruta comercial do viño do Ribeiro cara a Compostela. Engádase a maiores un gravado rupestre, atopado nas inmediacións da aldea da Mámoa, e aínda non consignado no devandito visor.
Entre o Campo dos Cans e o Campo das Antas esténdese o terceiro sitio arqueolóxico: As Eiras dos Mouros, aludindo a tres empozamentos estacionarios. (léase: “O misterio das Eiras dos Mouros”, Faro de Vigo, 16-3-2014). Neste predio longal sitúanse outras dúas mámoas illadas e catalogadas: a rexistrada como “Mámoa de Castrelo” e a monumental “Mámoa da Lagoa do Medio”, que ten por outro chamadeiro “Mámoa da Chá dos Augadeiros” (Tomonde). O microtopónimo “Augadeiros” pode facer referencia ás tales lagas estacionarias.
Volvendo á xornada de busca, caía a tarde cando, no medio do piñeiral e na latitude dos lugares de Murada e Coto Aciveiro, batemos cunha prominencia no terreo que, por mor da súa natureza pedrallenta, non se vira afectada pola roza mecánica aplicada recentemente sobre a exuberancia de fentos, toxos e silveiras, que naquelas lombas superan os dous metros de altura. O montículo, que destaca sobre a chaira circunstante –levemente costaneira–, sitúase na estrema interparroquial de Tomonde e Castrelo (a 710 m de altitude). A súa presenza é doadamente identificábel no visor sombreado ao dispor na web mapas.xunta.gal.
As dimensións do suposto túmulo prehistórico, contedor, ben seguro, dunha arca de ortostatos metamórficos, son semellantes ás dos xacementos catalogados na zona antedita (uns 20 m de diámetro), destacando neste moimento un profundo cráter de espoliación, no que arraigou un salgueiro de bo porte, e a gran densidade de cachotes de seixo branco que, á vista, recobren a súa coiraza.
A mámoa descuberta o pasado martes dista uns 300 m, cara ao nordés, da Mámoa 2 do Campo dos Cans-Outeiro dos Corvos (Tomonde), polo que, aínda que caia da banda de Castrelo, decidimos bautizala co nome de “Mámoa 10 do Outeiro dos Corvos”, á necrópole á que probabelmente se vinculaba na sagrada ritualidade.
De non ser mámoa, poderiamos estar diante da “canteira” que forneceu de seixo branco os construtores dos túmulos da redonda e cuxa extracción lograron grazas ao emprego de cuñas de madeira, percutores de pedra e o recurso combinado do lume e da auga para obrar as fracturas. Tras décadas de busca e atopa, constatamos que as mámoas daquel planalto teñen como denominador común a presenza deste cascallo rechamante espallado polas respectivas coirazas, malia que o descoñecemento e a actividade agrícola e forestal acelerase a súa dispersión e descontextualización (léase, a maior abundamento: Garrido Cordero, J. A.: 2015).
En Terra de Montes, 15 mámoas inéditas na conta de Capitan Gosende.
O pasado 28 de xullo cumpríase o terceiro cabodano de Xermán Fortes (oriúndo de Caroi), colega na angueira investigadora e benfeitor do Campo das Laudas, polo que, os de Capitán Gosende desexamos dedicar a descuberta deste xacemento a honrar a súa memoria. Sempre connosco, sempre na lembranza.

Solpor a carón do xacemento.

Cachotes de seixo branco visíbeis na coiraza do túmulo.

Labor de busca por entre a matogueira.

Localización das oito mámoas catalogadas do Campo dos Cans (cor negra). Sen catalogar, a novena (cor verde, inf.) e a décima (cor azul, sup.).

0 Comentários

Netas contra o esquecemento

26/7/2026

0 Comentários

A Universidade de Granada reúne nun libro de Memoria as voces de 56 mulleres descendentes de vítimas do xenocidio franquista

Calros Solla

O pobo reunido no Campo das Laudas.

Hai unhas semanas, transcorridos tres anos dende a súa concepción, saíu do prelo o libro Nietas contra el olvido. Vivencias de la represión franquista. A obra, magna e esclarecedora, é de lectura imprescindíbel e obrigado atesouramento, pois, deu reunido, nun esforzo comunal e edificante, as voces firmes e saudosas de 56 mulleres arredor dun exercicio de memoria interxeracional a respecto da represión. Os textos compilados foron escritos en todas as linguas do Estado. Das cincuenta e seis, dúas voces proveñen do exilio (Francia, EUA) e unha, de Marrocos (antigo Protectorado español). A publicación cadra co nonaxésimo aniversario do golpe de Estado fascista e o comezo da Guerra Civil.
O vínculo biográfico das autoras é o de seren netas, bisnetas ou sobriñas netas de vítimas do xenocidio franquista. O nexo motivador destasdere mulleres é o de non claudicaren fronte á omertà da dereita nostálxica, á falla de contundencia das forzas progresistas e o descoñecemento, desleixo ou insensibilidade dunha parte da sociedade; ben ao contrario, teiman sen acougo todas elas na esixencia de xustiza, verdade e reparación.
O libro viu a luz baixo os auspicios da Universidade de Granada (EUG) e, ao longo de 265 páxinas, suma 56 textos e 60 fotografías. A edición do material gráfico e textual foi coordinada pola escritora e investigadora Carmen Morente Muñoz –autora dun dos textos recollidos e responsábel, asemade, da “Presentación”–. Morente púxose á fronte dun grupo de traballo (doce compoñentes) que, dilixente e asembleario, propiciou o feliz desenlace do proxecto. As profesoras Teresa María Ortega López e Alba Martínez Martínez da Universidade de Granada encargáronse da elaboración dunha iluminadora “Introdución histórica”. O acrisolado das fotografías estivo ao coidado de Paloma Calopa, Josefina Musulén, Mercedes Sánchez e Silvia González (autoras, así mesmo, de cadanseu texto). A autoxestión ao poder!
Escribe Carmen Morente na súa “Presentación”: Hemos hecho palpable nuestro compromiso colectivo de que ninguna nieta se quedara en el camino. Las dificultades de todo tipo que se han podido presentar se han resuelto con voluntad cooperativa, inventando a cada paso las formas para resolverlas. Hemos funcionado de modo asambleario, consensuando cualquier etapa del proyecto y haciendo dicho método viable gracias al Grupo de Trabajo, reponsable de materializar acuerdos [...] Todas teníamos la necesidad de hablar de nuestros familiares represaliados, aspiración legítima, pero lo que se nos pedía era explicar, cada cual con su estilo propio, cómo llegó a nosotras la memoria, quién la transmitió, cómo reaccionamos ante ella, cómo modificó nuestras vidas y cómo llegamos a desarrollar el compromiso para preservarla y trasladarla a las nuevas generaciones como instrumento pedagógico para que sepan reconocer el rostro del fascismo hoy, para que puedan entender su presente y para que puedan construir una sociedad al servicio del bien común... (páxs. 49-50).
56 mulleres afoutas, tres galegas; unha pequena mostra, abondo representativa, desoutra sociedade consciente que se afana en reivindicar os valores da resistencia antifascista de antano e hogano como fórmula inescusábel para garantir a democracia, a liberdade, os dereitos sociais, os servizos públicos e a salvagarda da convivencia pacífica.
56 mulleres, autoras doutros tantos textos que esporean a conciencia e esconxuran a resignación. O libro está redactado en castelán, porén, seis das achegas acompáñanse da súa versión na lingua propia das escritoras: galego, éuscaro, català-mallorquí, català-valencià, asturleonés e aragonés; exemplo de tolerancia e expoñente de valoración da diversidade cultural do Estado.
Por mor da deriva reaccionaria que padece a humanidade, o libro baterá na Galiza con atrancos para ser empregado como material didáctico nas aulas, por mor da orde de “neutralidade ideolóxica” decretada pola Xunta. Abónase o Goberno galego ás teses da galgante posverdade de índole trumpista, asumindo a reescritura da historia e, tacitamente, o mantra dos novos tempos: “Con Franco se vivía mejor”, inoculado salvaxemente nas camadas novas, refractarias á lectura contrastábel e susceptíbeis á influencia das redes sociais.
Os pos dunha fraudulenta Transición trouxeron a lama na que batuxamos hoxe en día. O branqueamento da ditadura franquista e a impostura das “leis de concordia” alíñanse co terraplanismo, cos antivacinas, coa rexeitamento do cambio climático, coa negación da violencia machista, co integrismo e coa abolición do Estado social, achandándolle o camiño ao reformulado (ou desenmascarado) credo das dereitas –que mesmo renega dos Evanxeos–, retorta ideoloxía fomentadora do individualismo meritocrático, da desigualdade, do belicismo, da intolerancia, do patriarcalismo, do patrioteirismo, do racismo, da xenofobia e do “Sálvese quen poida!”.
Éncheme de ledicia a aparición do libro Nietas contra el olvido. Éncheme de felices expectativas a súa difusión e as diversas presentacións que se organizarán ao longo e largo do país galego, en Granada (“Lorca somos todos”) e no resto do Estado. Éncheme de orgullo ter achegado o meu granciño de area a esta causa común e agradézolles ás promotoras que mo tivesen permitido. Éncheme de orgullo que tres mulleres galegas (Alexandra, Alicia e Fernanda) plasmasen no libro a súa lexítima arela de xustiza. Éncheme de orgullo o Colectivo Capitán Gosende, pois, nas súas fileiras intégranse Fernanda Cedrón Trigo, a neta de Luís Trigo Chao, o Gardarríos, e Alicia Garrido Rodríguez, a sobriña neta de Xosé Darriba Puente, o fillo da Licha –ambos os dous, asasinados polos golpistas–; dúas das cincuenta e seis voces altas e claras que conforman esta fronte popular.
Porque, como ben din Teresa Mª Ortega e Alba Martínez na súa “Introdución histórica”: Aún quedan nombres que no se pronuncian, tumbas que no se han encontrado y heridas que siguen supurando en la memoria familiar y colectiva [...] Hay nietas –y también nietos– que heredaron no solo los ojos de sus abuelos, sino también su memoria rota. Son quienes hoy llevan en el pecho la responsabilidad de nombrarlos, de devolverles voz y lugar, de recomponer una verdad fragmentada por la represión, la censura y el pacto del olvido (páx. 15).
E dende o memorial do Campo das Laudas (Cerdedo), afán dos de Capitán Gosende, cumpríndose unha década da súa inauguración (2016-2026) e recén fincado o monólito (5-7-2026) na memoria das cerdedesas Otilia Fernández Ovelleiro e Manuela García Castro –mulleres libres e progresistas, torturadas pola barbarie fascista do 36–, non me subxugo á involución e soño cunha sociedade que, recuperado o siso, se una novamente en prol dos ideais republicanos de liberdade, igualdade e fraternidade e en prol do ben común.
No concello de Cerdedo (prov. de Pontevedra) non se cumpre a Lei de Memoria Democrática. Nós, netas e netos, non esquecemos.

Portada do libro Nietas contra el olvido (EUG, 2026).

Alicia Garrido Rodríguez.

Fernanda Cedrón Trigo.

Xosé Darriba Puente a canda as súas irmás.

Luís Trigo Chao, o Gardarríos.

O Campo das Laudas (Cerdedo).

0 Comentários

Otilia e Manuela: a XIV lauda do Campo das Laudas

27/6/2026

0 Comentários

O Colectivo Capitán Gosende dedicará o 14º monólito do Campo das Laudas á lembranza e honra de Otilia Fernández Ovelleiro e Manuela García Castro, vítimas da represión fascista en Cerdedo

Calros Solla

O Campo das Laudas.

O domingo 5 de xullo de 2026, ás doce do día, as campás da parroquial de San Xoán volverán dobrar polos heroes e polos mártires que, hai 90 anos, se significaron na defensa da II República. O domingo 5 de xullo, o Colectivo Capitán Gosende procederá á inauguración da XIV lauda no seu memorial do Campo das Laudas (As Raposeiras-Meilide). Dende o ano 2016, sen interrupción, os de Capitán Gosende, “with a great help from our friends”, vimos construíndo naquela herbeira, pedra a pedra, unha homenaxe perdurábel ás vítimas do xenocidio fascista en Cerdedo.
Froito do empeño popular, refractario a subvencións e sinecuras, o Campo das Laudas medra sen atranco e, ao tempo, consolídase como un dos lugares máis visitados e fotografados da comarca, xunto con Portalén ou a aldea vella de Vichocuntín. Tiren vostedes as súas propias conclusións.
O Campo das Laudas é unha mostra de admiración e respecto cara ás cerdedesas e cerdedeses que, naquel aciago xullo do 36, non dubidaron en aliñarse coa legalidade resistente e oporse ao alzamento militar que nos acabou condenando a unha guerra civil e a corenta anos de ditadura. A resultas da súa ousadía e comportamento exemplar, os valedores da soberanía popular pagaron coa morte ou padeceron tormento e aldraxe. Fronte aos compracentes que pregoan non meter o dedo na chaga, nós esiximos curar de vez esta ferida a por de acordanza perdurábel, recoñecemento e reparación. Aos neofascistas doentes e redivivos só lles recomendamos uns emplastos de sentido común e lectura comprensiva.
A semellanza dos que, naquelas datas oprobiosas, mantiveron aceso o facho da dignidade, posicionados no lugar correcto da historia, o día 5 de xullo volveremos exhibir oufanos o noso compromiso inquebrantábel coa defensa da democracia, do laicismo, da xustiza xusta, dos servizos públicos e dos dereitos sociais, nun concello carecente de alternancia política dende hai nove décadas –a longa noite de pedra máis longa– e gobernado por quen, en nostálxica conivencia, se nega a cumprir a Lei de Memoria Democrática.
O domingo 5 de xullo, convocados ás 11:30 h na aldea das Raposeiras, o libérrimo voluntariado puxará leira arriba polo monólito esculpido na memoria e honra das mulleres Otilia Fernández Ovelleiro e Manuela García Castro, veciñas da parroquia de Quireza, labregas, militantes republicanas, maltratadas con saña polos golpistas, amedrentadas, humilladas, denigradas e, cando a vida se volve un imposíbel, empurradas á emigración sen retorno. Eis outro exemplo das diferentes “mortes” sufridas polos republicanos antifascistas (asasinato, asasinato tras xuízo farsa, encarceramento, tortura, coerción económica, incautación de bens, inhabilitación, ostracismo, persecución, agocho, exilio, emigración...) das que o Campo das Laudas se ofrece como explícita aula de interpretación.
Tras o golpe de Estado de xullo do 36, Otilia e Manuela, Manuela e Otilia foron obxecto de malleiras, intimidacións, vexames e infamias; foron rapadas; víronse obrigadas a emigrar sen posibilidade de regreso, morrendo lonxe da súa terra e da terra dos seus devanceiros.
Os seus nomes e apelidos e as súas vicisitudes non caeron no esquecemento, chegaron a nós. Así e todo, só posuímos –polo momento– dúas fotografías dunha delas. A foto carné de Otilia Fernández obtívose da “Ficha consular de qualificação” expedida en Vigo polo consulado do Brasil o 10 de decembro de 1940, país ao que marchou na compaña dos seus fillos menores. A segunda das fotografías –posado familiar– tirámola do arquivo da Memoria que custodia a web Tabeirós-Montes, repositorio cultural da comarca xestionado polo historiador Xoán Carlos Garrido. Se entre os lectores deste artigo se atopar alguén con posibilidades de enviarnos calquera outro testemuño fotográfico de Manuela García (ou de Otilia), agradeceriámoslle a achega.
A décimo cuarta lauda, coma as precedentes, farase realidade grazas á xenerosidade, sensibilidade e mestría do vuxa arghina Marcos Escudero, avantaxado escultor natural de Mos, comprometido dende o comezo co Proxecto Campo das Laudas. Queremos salientar que das trece laudas fincadas até o momento na veiga da Fontedorraca, doce corresponden a vítimas cerdedesas do fascismo (22 persoas lembradas) e unha, ao chorado Juan Soto (falecido o 7 de xaneiro de 2015), membro do Colectivo Capitán Gosende e estreito colaborador no desenvolvemento deste e doutros proxectos: “Facer é o mellor xeito de dicir”. Sempre con nós, meu compañeiro!!
Co gallo da inauguración da XIV lauda, farán acto de presenza, entre outras moitas amizades, o escritor David Otero, o músico Mero Iglesias e o historiador Pepe Álvarez, recoñecidos intelectuais involucrados na ardua tarefa de outorgarlles voz aos silenciados, apontoar a verdade histórica e promover a cultura de noso mercé ao seu labor investigador e reivindicativo. Por estas e por outras moitas razóns, todos tres foron merecentes do Salvocunduto de Honra do Capitán Gosende (anos 2023 e 2025, respectivamente). A poeta Luz Fandiño (Salvoconduto de Honra, 2017), falecida en 2024, tamén tomará parte na celebración, reencarnada nalgunha das potencias naturais que tanto estimaba: ora miñato, ora súbito refoleo, ora nube figurativa... As intervencións musicais do gaiteiro Xoán López (“Saúdo”, “Ofrenda” e “Despedida”) conducirán o evento.

Foto familiar de Otilia Fernández.

Otilia Fernández Ovelleiro.

Otilia Fernández Ovelleiro

Otilia Fernández Ovelleiro, labrega, naceu o 18 de febreiro de 1906 no lugar de Fondós (Quireza). Otilia era filla de Xosé Fernández Escudero e Xosefa Ovelleiro García, pais tamén de Vicente, Antonio e Davide Fernández Ovelleiro. Davide, mestre no Serrapio-Pedre (cando menos, dende 1933), foi depurado polas autoridades franquistas en 1936.
Antes de consolidarse na escola do Serrapio, Davide Fernández exercera o maxisterio na escola de Carantoña (Miño, 1926), Bardaos (San Sadurniño, 1928) e Matalobos (A Estrada, 1931). Davide Fernández acadaría o soldo das 4.000 pesetas anuais en novembro de 1935. Tras o golpe de Estado foi suspendido de emprego e soldo. A finais de 1936 ingresará en Falange. En setembro de 1938, a Comisión Depuradora levántalle a suspensión e repono na escola do Serrapio. Asumindo a nova orde imposta, un mes despois, en plena Guerra Civil, Davide Fernández renunciaría ao soldo de mestre para percibir os emolumentos que lle correspondían como militar...
En xullo do 36, Otilia e mais o seu pai Xosé foron intimidados polos falanxistas locais, que os pasearon de noite nunha camioneta ameazándoos coa morte. Otilia foi vítima de vexacións (cortáronlle o pelo a rente) na taberna do Outeiro, cuartel xeral da Falange quirezá.
Otilia Fernández casou con Laudino Euxenio Pose Figueroa, tendo por fillos a Manuel (data de nacemento: 27-10-1931) e Eliseo (data de nacemento: 5-1-1934), nados ambos os dous en Cerdedo; e a Xulia Fernández Pose, nacida no Brasil.
Laudino, nado en 1904 en Castro do Medio, era fillo de Manuel Ramón Pose e Carolina Figueroa. Precedendo a súa familia, Laudino Euxenio Pose xa figura residindo no Brasil en 1939. En 1943, declara ser “operario”; en 1972, “dependente”.
En 1941, Otilia, de profesión “labores”, canda os seus fillos Manuel (9 anos) e Eliseo (6 anos), poñen rumbo a Suramérica a bordo do buque “Cabo de Buena Esperanza” (Ybarra y Cía.), desembarcando no porto de Santos (Brasil) o 4 de febreiro. No ano 52, Manuel declara ser “operario” e Eliseo, “feirante”. No 59, Eliseo declara ser “motorista” (chofer), e no 72, “vendedor”. Non retornaron xamais.
Vicente e Antonio, irmáns de Otilia, tamén escollerán o Brasil para facer por vida. Antonio, en calidade de “carpinteiro”, desembarca no peirao de Santos o 20 de agosto de 1950; e Vicente, en calidade de “pedreiro”, arriba a São Paulo o 5 de maio de 1951.
Otilia Ferrnández Ovelleiro faleceu en Ipiranga-São Paulo en 1993 aos 87 anos de idade.

Sinatura de Otilia Fernández Ovelleiro.

Ficha consular de qualificaçao de Otilia Fernández (Consulado do Brasil en Vigo).

Manuela García Castro

Manuela García Castro, labrega, naceu no ano 1904 no lugar de Cuíña (Quireza). Era filla de Antonio García Ovelleiro e Petronila Castro Rascado.
Manuela recibiu malleiras e, coma Otilia, foi rapada na taberna do Outeiro por negarse a revelar o paradoiro de seu home Xervasio Solitario Penelas Fentanes (1904-1986), fuxido. Xervasio S. Penelas fora alcalde pedáneo de Cuíña en 1932-33. A comezos dos anos 40, Manuela tamén acabaría emigrando ao Brasil, país no que faleceu.
Manuela e Xervasio tiveron por fillos a Xervasio (1932), María Dolores (1934), Claudina (1939), Antonia (1941) e Sara Penelas García.
“Operación España”: O 11 de outubro de 1969, de mañá cedo, unha multitude congregouse na estación do ferrocarril de Vigo para recibir os 76/77 emigrantes da provincia de Pontevedra que, provenientes de países latinoamericanos e en virtude da chamada “Operación España”, se acolleran á posibilidade de visitar os seus lugares de orixe por espazo de tres ou catro meses. Unha destas persoas era Manuela García Castro:
El Pueblo Gallego (9-10-1969): “Emigrantes de la ‘Operación España’”: Dos emigrantes de la comarca de La Estrada han regresado después de muchos años de ausencia, en la “Operación España”.
Se trata de doña Pilar Rivadulla Ferro, de 71 años de edad y natural de La Estrada, y doña Edelmira Manuela García Castro, del inmediato municipio de Cerdedo.
Transcorridos trinta anos triunfais, a “Operación España” foi unha estratexia de propaganda argallada pola administración franquista co obxectivo de branquear a imaxe do réxime co mel agre do reencontro e da reconciliación. Tivo varias edicións; a de 1969 foi a primeira. Beneficiaríanse aqueles emigrantes que non contasen con medios económicos abondos para custear a viaxe e que, asemade, levasen máis de 25 anos residindo nalgún país americano. A meirande parte da pasaxe era de orixe galega e un bo número exiliáranse, é dicir, migraran por cuestións políticas.
Para o desenvolvemento do programa, o goberno franquista fretou tres barcos: o “Cabo San Vicente”, o “Ciudad de Barcelona” e o “Satrústegui” (Compañía Trasatlántica Ybarra), cos que, nesta primeira convocatoria, se trasladaron unhas 1.300/1.400 persoas. O “Cabo San Vicente” recolleu os emigrantes da Arxentina (inicio da viaxe: 23-9-69), do Uruguai, e do Brasil (Santos e Rio de Janeiro): 850 pasaxeiros. Manuela García Castro embarcou no Brasil e, despois de catorce días de travesía, chegou ao peirao de Barcelona o 7 de outubro de 1969.
Ao multitudinario desembarque e recepción na casa do concello barcelonés sucedeulle, ao día seguinte, a tamén multitudinaria recepción na praza e palacio de Oriente (Madrid). A seguir, a muller foi trasladada a Vigo en ferrocarril. Tras outro concorrido recibimento na estación viguesa e na Casa de América, Manuela, de 65 anos de idade, deu chegado en autobús a Cerdedo á noitiña do 11 de outubro, e de alí, até a aldea de Cuíña (Quireza). Na estación de Vigo, por entre a multitude, enarborárase (ou brandírase) unha pancarta elucidativa: “La paz de Franco os recibe” (EPG, 12-10-69).

Cabo de Buena Esperanza, o buque no que Otilia emigrou ao Brasil.

O afincado da XIV lauda farase realidade co apoio entusiasta e desprendido dun entrañábel grupo de seareiros cuxo tributo desexamos recoñecer facendo constar os seus nomes: Rosa Meijueiro, María Fernández, Carmen Cortizo, Xanhe Redondo, Alberto Cadavid, José Antelo, Loli Quinteiro, Fernando Salgado, Anan Abdalah, Fernanda Cedrón, Cristina Salgado, Cándido Duro, Manuel Campos, José Ángel Álvarez, Antonio Ordóñez, Marisa Padrón, Oralice Silva, José Luiz Oubiña, Manuel Iglesias, Gonzalo Iglesias, Manuel Sueiro, Carmiña Iglesias, Julia Iglesias, Xosé Manuel Feijoo, Anónima, Fermín Brenlla, Gonzalo Sancho, Marisé Sanmartín, Conchi Pereiro, Antonio Vázquez, Manuel Gil, Elisa Landeira, Cristina López, Pablo Carro, Ramón Laxe, Victoria Orozco, Anónimo, Silvia Giménez, Mª Dolores Besada, Mar Gómez, Xoán López, María Jesús Martínez, Carlos Ríos, Helia Merayo, José Gómez, Luz Lamas, Benito Hermida, Pilar Pérez, Xosé Álvarez, Mª José Pérez, Marina Paz, Xulio Leal, Benigno Sarmiento, Manuel Fortes, Celso Núñez, Alicia Garrido, Calros Solla, Ángeles Rodríguez, Mª Teresa Campos, María Pereira, José Mª Pazo, Benito Hermida, Rosa Mª González, David Otero, Xoán Carlos Garrido, Raquel López, Victor Gil...

Benia a todas e todos!! O día 5 de xullo, a patria dos vivos fotografarase novamente ergueita e ditosa entre a montaña sagrada do Seixo e a patria enfesta dos inmorredoiros. Fóra de foco, estenderase, calada e servil, a patria dos mortos. Otilia Fernández Ovelleiro

Cabo San Vicente, o buque da Operación España no que viaxou Manuela.

Un dos barcos fretados para a Operación España.

0 Comentários

O monte do Seixo: unha montaña de 300 millóns de anos

21/6/2026

0 Comentários

O monte do Seixo, resulta do devir xeolóxico, érguese en Terra de Montes calada testemuña da nosa circunstancia

Calros Solla

O afloramento granítico de Portalén.

Ao xeógrafo Antonio Presas

O monte do Seixo, como ben saben, non se forxou da noite para a mañá. O Seixo é unha mole de granito moi antiga, upada polo devir xeolóxico e cicelada e abuxardada pola afanosa intemperie. O monte do Seixo non é unha montaña nova, senón retallo e vestixio dunha cordilleira primordial, bisneta da oroxénese e filla da erosión.
Hai 300 millóns de anos, durante o período carbonífero (era paleozoica), as entrañas do monte do Seixo estaban aínda fraguándose. No Carbonífero, Galiza atopábase inmersa na denominada oroxenia hercínica (ou varisca), efecto da colisión dos continentes de Laurasia (N) e Gondwana (S). O noroeste da península Ibérica localízabe no microcontinente da Armórica, repartíndose entre o extremo meridional de Laurasia e o septentrional de Gondwana. As terras en contacto constrinxíronse e gañaron altura. No discorrer da era primaria, o territorio que hoxe ocupan as serras do interior da provincia de Pontevedra (Suído, Cando, Candán e Testeiro) será escenario de poderosos e transcendentais movementos tectónicos. Sometida a titánicas presións, a codia terrestre dobrouse e fracturouse. Por tal, nas profundidades acuguláronse grandes volumes de magma e sepultáronse, comprimíndose, inxentes sedimentos precursores; eis o material básico: granitos, rochas metamórficas (entre elas, o ollo de sapo) e brancas vetas de cuarzo (seixo), característicos todos tres da Dorsal Galega e do Macizo Galaico no seu conxunto.
Daquelas, o monte do Seixo non era aínda recoñecíbel, sería apenas unha ampla zona en proceso de constitución incluída nunha inmensa cadea montañosa. O magma xerado no subsolo, a moitos quilómetros de profundidade, irá arrefriando lentamente dando lugar a masas de pedra plutónica de proverbial dureza, cuxa faciana acabará ficando exposta. Este proceso (exhumación) é clave, pois o monte do Seixo consta xaora desta cerna granítica orixinaria (batólito), que configura parte da súa cara vista. Alén da actividade ígnea e das traccións abismais, o período carbonífero ofreceunos, á flor de terra, unha paisaxe pantanosa de exuberante vexetación (árbores escamosas xigantes, colosais rabos de cabalo e sotobosque de fentos). Por entre a flora arborescente e palustre, zoarían cabaliños do demo de talle estarrecedor e buligarían arrepiantes cascudas, cempés e reptiliomorfos, espelidos por unha climatoloxía cálida e extremadamente húmida. Hai 250 millóns de anos aconteceu o maior evento de extinción masiva do planeta: a “Gran Mortaldade” do Pérmico-Triásico. Esta catástrofe, causada pola reactivación do vulcanismo e de devastadores efectos climáticos, fixo desaparecer 9 de cada 10 especies mariñas (vg.: trilobites) e 7 de cada 10 espécimes vertebrados (vg.: dimetrodontes), achandándolles o camiño aos dinosauros. Non hai feira mala...
Durante a era mesozoica (200-66 millóns de anos), o cordal primixenio foi sometido a unha severa erosión. No transcurso da era secundaria deuse a esgalladura do supercontinente Panxea. O rift irá afastando paseniño Galiza de Canadá e, ao tempo, un incipiente océano Atlántico anegará a manga resultante. Terra dentro, o relevo verá suavizadas as súas arestas. O monte do Seixo non sería –coma hoxe– un fito orográfico, dado que se incluiría nun zócalo penechairo cada vez máis rebaixado polos axentes erosivos: o xeo (xelifracción), a chuvia (erosión hídrica e pluvial) e o vento, causantes da paulatina exposición do batólito. Hai 100 millóns de anos, no avanzar do período cretáceo –que sucedeu o Xurásico–, o monte do Seixo continuará sendo inidentificábel. A paisaxe, condicionada por unha calidez e humidade subtropicais, comporíase de zonas pantanosas, litorais pouco profundos e relativamente próximos, densas fenteiras, bosques de cícadas, xinkgos e coníferas primitivas (ximnospermas) –non existiría a herba–. Devagar, irán facendo a súa aparición os primeiros carballos, bidueiros, acivos, salgueiros, palmeiras... (anxiospermas). O horizonte ofreceranos un verde continuo e, abafados polo bochorno ambiental, entre a vexetación, albiscariamos unha parella de tyrannosaurus rex emboscando un rabaño de triceratops. Hai 66 millóns de anos, coas terras emerxidas dispostas dun xeito parecido ao actual, o impacto dun meteorito de 15 km de diámetro na península do Xucatán provocará a extinción dos dinosauros. O tempo dos mamíferos era chegado.
Na era cenozoica (dende hai 66 millóns de anos até hoxe), o clima alternará fases cálidas e frías. É neste período cando a serra do Cando se vai alzar preeminente no relevo. A oroxenia alpina (hai 30-5 millóns de anos) comprimirá as dormentes graníticas e as veas de cuarzo ocasionando a rotura e elevación de bloques tectónicos (monte do Seixo), até atinxir os 1.000 m de altitude. Esta circunstancia avivará novamente ríos e regueiros. Os fluentes encaixaranse profundamente no terreo, debuxando as trazas dos vales e das serras que coñecemos. En paralelo, a auga da chuvia infiltrada nas diaclasas do granito soterrado activará a meteorización química, despezando a pedra oculta en porcións arredondadas. A propia chuvia e o vento varrerán as capas de áridos disgregados e sedimentados até deixar os petoutos nus, sen cesar no puído dos seus contornos. Até 15 millóns de anos de meteorización mecánica (xelivación, abrasión eólica) e varreduras continuadas (vento e chuvia) foron precisos para que a natureza “concluíse” a obra escultórica de Portalén.
Aínda que tivesen sete vidas ou sete orzamentos ao seu dispor, os gobernantes da comarca xamais darían creado da nada un fenómeno cultural de tanta repercusión coma Portalén, exemplo de como tirarlle proveito a un ben outorgado pola natureza, sen magoar o medio nin desbaldir os cartos públicos. É normal que agora queiran subir ao carro. Poucas as grazas.
Dende hai 2’5 millóns de anos (Pleistoceno), as correntes fluviais aceleraron o labor de arrastre dos materiais desprendidos cara a cotas máis baixas, dando lugar ás chairas de aluvión (veigas do río de Quireza; veigas do río Lérez en Cerdedo, Vichocuntín e O Serrapio; veigas dos ríos Seixo e Castro en Arén e Meilide...).
A silueta do monte do Seixo xa é perfectamente recoñecíbel. Empolicados no alto da montaña albiscariamos unha sucesión de contrafortes alombados e vales afondados, concas tapizadas de bosques mixtos (carballos, bidueiros, abeleiras, coníferas...) e calveiros de pradaría natural. As chaelas aluviais acollerían herbívoros de gran porte (elefantes, hipopótamos, rinocerontes, cervos, bisontes, uros, cabalos salvaxes...) e depredadores proporcionados (lobos, hienas, osos, felinos “dentes de sabre”...). O clima alterna fases frías (glaciarias), xeradoras de paisaxes diáfanas e torrenteiras de desxeo, con fases temperadas e húmidas (interglaciarias) e bosque máis mesto, supeditando a diversidade zoolóxica. O monte do Seixo eríxese punto dominante no territorio.
Na África meridional, os deuses conciben o soño (ou o pesadelo) da humanidade.
Hai 400 mil anos (Paleolítico Inferior), procedende do continente africano, chega o primeiro ser humano (Homo heidelbergensis) ao territorio de Montes –cando menos, así me prace imaxinalo–. Estes humanos integran pequenos grupos nómades de cazadores-recolectores. Dominadores do lume, artífices de industria lítica e conscientes da súa finitude, déronlles caza aos graúdos herbívoros e arrostraron a convivencia con feroces osos e félidos (vg.: o león cavernario). Hai uns 200 mil anos, este espécime humano extinguirase, sendo o ancestro directo do Homo neanderthalensis.
Tamén nómades, malia que de orixe euroasiática, os neandertais deambularon pola bacía do Lérez-Castro hai uns 100 mil anos. Máis habelenciosos ca os seus antecesores, aproveitáronse dos recursos da mesopotamia e, ao arbitrio da climatoloxía e da meteoroloxía, estabeleceron efémeros campamentos ao socairo do ventimperio, perto da auga corredía ou nos abeiros rochosos. Disputáronlles as covas ao oso cavernario e, dotados de pensamento simbólico e capacidade de abstracción, xeraron a arte. Desapareceron hai 40 mil anos, non sen antes deixar a súa impronta xenética nos Homo sapiens cos que conviviron aínda que fugazmente. O Homo sapiens, nómade e cazador-recolector de orixe africana, o noso antepasado directo, fai acto de presenza no territorio hai 40 mil anos (Paleolítico Superior), cadrando co declive neandertal.
A actividade oroxénica, a índole das nosas rochas, os solos ácidos e a erosión priváronnos na comarca de rexistros fósiles que corroboren o devandito, pero habelos, hóuboos.
Coa chamada Revolución Neolítica, a humanidade é expulsada do Edén. Hai 6.000 anos (Neolítico) as comunidades de sapiens, así lle van collendo o tintimán á agricultura, optan pola progresiva sedentarización. Cara ao ano 3.000 a. e. c., o ecosistema de Terra de Montes experimenta unha nacente antropización, pero segue sendo eminentemente salvaxe. Dende o cumio do monte do Seixo contemplariamos unha infinda urda forestal salpicada de pequenos claros de cultivo. Nos planaltos e á beira das vereas, destacarían as mámoas (tumbas megalíticas), expresión monumental daquela cultura mortuoria: arcas construídas con ortostatos graníticos e esquísticos e coirazas adobiadas con rechamantes cachotes de seixo. Dos poboados de caniza e pallabarro, cativos e dispersos, ascenderá o fume dos lares. A presenza humana sería escasa pero xa permanente. O monte do Seixo convértese en simbólico e sacralizado fito orográfico (Chan de Mamas, Mámoa de Xestido, Portalén, Pedras Ghiadas...), acceso místico ao Outro Mundo, cumio referencial da contorna. A paisaxe componse dun mosaico de bosque atlántico, agros e extensións de pasteiros inducidos polo lume (Cernados), a roza e a gandaría en auxe. O clima sería máis húmido ca o actual, propiciando ladeiras revestidas de carballos (Carballás), bidueiros (Biduído) e abeleiras (Abelaíndo). Os fentos do carbonífero deron acadado, mutatis mutandis, os nosos días (Folgoso, Filgueira). Nos altos dominarían as matogueiras e os bosques rareados.
Hai 4.500 anos (Calcolítico-Idade do Bronce), o megalitismo degaxa e florece a arte rupestre. Os facedores de petróglifos empregarán os afloramentos graníticos e metamórficos para, valéndose de percutores de seixo, plasmar a súa cosmogonía. As sucesivas cortas e queimas practicadas na foresta favorecerán a propagación da xesta, do carrasco, da carqueixa e do toxo e, ao tempo, despexan a fronde para maior realce das mámoas –aínda vixentes– e das estacións petroglíficas (Carballás, monte Costoa, Pedre, Deán, Castro, Quireza...). A cobertura vexetal non difire moito da neolítica pero nela a intervención humana é cada vez máis evidente. O enxeño humano inaugura a metalurxia.
Hai 2.000 anos (época castrexa-romanización) o panorama xa denota o proceso transformativo obrado pola man do home. Dende o Outeiro do Coto (1.015 m) ou des o coto de Castrodiz (630 m) enxergaríanse unha constelación de aldeas fortificadas, piñas de casoupas redondas asentadas na cima de escolleitos montecelos (castro de Arén, Castrodiz, castro das Cercas, castro de Vilar, castro da Vilalén, Os Castros de Quireza...). Caivancas aínda frondosas, bosque amplo interrompido pola terra de labor e gando en movemento cara aos pastos monteses (Coto da Roda, Roda da Ameixoada).
Hai 1.200 anos o latín traído dous séculos antes polos conquistadores romanos, mesturado co substrato celta e co superestrato suevo, deu lugar á lingua galega, idioma milenario que nos vertebra como pobo, co que se fixou a toponimia do país e no que, oufano, redacto este artigo.
Xa nos nosos días (ano 2026), a consecuencia do dexenerado capitalismo global e das políticas caciquís de acabación, negacionismo e autoodio, agóirase unha nova catástrofe, quizais xa irreversíbel (eucaliptización irracional, minas a ceo aberto, insensibilidade eólica, despoboamento e ruína das aldeas, persecución lingüística, etnocidio...). O indíxena montañés, como vaticinara no seu día o Tecelán de Carballás, enfronta outro episodio de inminente extinción física e cultural. Entrementres, o monte do Seixo, a montaña dos 300 millóns de anos, contempla impertérrita a nosa estúpida decadencia. “Canto, ai, mudar pode longa e vetusta idade!”, laiábase o noso vate Pondal.

O outeiro do Coto, cume do monte do Seixo.

Paisaxe do período carbonífero.

Paisaxe do período cretáceo.

Paisaxe do Pleistoceno.

0 Comentários

<<Anterior

Homenaxe a Antonio Sueiro Cadavide, alcalde republicano de Cerdedo

O 13 de agosto, o Colectivo Capitán Gosende depositará unha ofrenda floral na lauda do alcalde republicano de Cerdedo

Descuberta dunha mámoa en Castrelo

O colectivo Capitán Gosende descobre unha tumba megalítica nos montes de Castrelo (Forcarei)

Netas contra o esquecemento

A Universidade de Granada reúne nun libro de Memoria as voces de 56 mulleres descendentes de vítimas do xenocidio franquista

Otilia e Manuela: a XIV lauda do Campo das Laudas

O Colectivo Capitán Gosende dedicará o 14º monólito do Campo das Laudas á lembranza e honra de Otilia Fernández Ovelleiro e Manuela García Castro, vítimas da represión fascista en Cerdedo

Otilia Fernández Ovelleiro

Manuela García Castro

O monte do Seixo: unha montaña de 300 millóns de anos

O monte do Seixo, resulta do devir xeolóxico, érguese en Terra de Montes calada testemuña da nosa circunstancia

Un proxecto de:

Colaboracións

Estamos en:

Recibir novas

Histórico

Homenaxe a Antonio Sueiro Cadavide, alcalde republicano de Cerdedo

O 13 de agosto, o Colectivo Capitán Gosende depositará unha ofrenda floral na lauda do alcalde republicano de Cerdedo ​

Descuberta dunha mámoa en Castrelo

O colectivo Capitán Gosende descobre unha tumba megalítica nos montes de Castrelo (Forcarei)

Netas contra o esquecemento

A Universidade de Granada reúne nun libro de Memoria as voces de 56 mulleres descendentes de vítimas do xenocidio franquista

Otilia e Manuela: a XIV lauda do Campo das Laudas

O Colectivo Capitán Gosende dedicará o 14º monólito do Campo das Laudas á lembranza e honra de Otilia Fernández Ovelleiro e Manuela García Castro, vítimas da represión fascista en Cerdedo

Otilia Fernández Ovelleiro

Manuela García Castro

O monte do Seixo: unha montaña de 300 millóns de anos

O monte do Seixo, resulta do devir xeolóxico, érguese en Terra de Montes calada testemuña da nosa circunstancia

Un proxecto de:

Colaboracións

Estamos en:

Recibir novas

Histórico

O 13 de agosto, o Colectivo Capitán Gosende depositará unha ofrenda floral na lauda do alcalde republicano de Cerdedo